Problem jaki poruszę w tym artykule występuje powszechnie. Widzimy go raczej u mężczyzn. Czy to ich właśnie dotyczy on częściej? A może kobiety po prostu przykładają więcej uwagi do radzenia sobie z nim? Łysienie - czyli jak mówi medyczna definicja: przejściowe lub trwałe wypadanie włosów na ograniczonej powierzchni, lub obejmujące całą owłosioną skórę głowy, a czasem inne okolice - to problem dotykający wiele osób. Pojawia się nie tylko jako świadectwo wieku i bogatego życiowego doświadczenia, ale występuje również u znacznie młodszych ludzi. W każdym jednak przypadku bywa źródłem frustracji, złego samopoczucia, obniżonej samooceny. Taka nagła, nieoczekiwana, postępująca zmiana naszego wyglądu jest odbierana co prawda na różne sposoby, w zależności od osobowości i przekonań danego człowieka, aczkolwiek bardzo często łysienie wywołuje wiele negatywnych emocji. Ta niepożądana zmiana wyglądu jest często postrzegana jako potencjalny powód pogorszenia naszych stosunków z otoczeniem - tak w rodzinie jak i ewentualnie w miejscu pracy. Wielu ludzi upatruje w tym schorzeniu źródła niepowodzeń zarówno w życiu osobistym jak i zawodowym. Dotknięte nim osoby niejednokrotnie starają się zahamować, odwrócić zachodzące zmiany, niestety z różnymi skutkami. Istnieje wiele przyczyn, które mogą wywołać wypadanie włosów, chociażby urazy mechaniczne - zbyt silne pocieranie może spowodować wypadanie włosów już u noworodka. Ponadto mogą to być m.in. zatrucia metalami ciężkimi, czy też rozmaitymi toksynami. Łysienie może być również skutkiem przebycia różnych chorób, którym towarzyszyła wysoka gorączka. Wreszcie może być to efekt przyjmowania niektórych leków (np. w chemioterapii nowotworów). Co jednak leży u podstawy tej choroby? Dlaczego tracimy nagle włosy? Czy można temu jakoś zaradzić? Jakie są przyczyny łysienia? Postaram się odpowiedzieć na powyższe pytania - spróbujmy poznać istotę łysienia, koncentrując się na jednej z jego postaci - na tzw. łysieniu androgenowym.

Co to jest łysienie androgenowe? Łysienie androgenowe to schorzenie występujące zarówno u mężczyzn jak i u kobiet, jednak u tych pierwszych znacznie częściej - rozwija się u ok. 50 % mężczyzn powyżej 40 roku życia i występuje u 60 % mężczyzn w wieku 50 lat. Jest to najczęstszy, najpowszechniej występujący typ łysienia. Szacuje się obecnie, że na świecie żyje około 200 mln ludzi z jego objawami. Utrata włosów rozpoczyna się tutaj od kątów czołowych - tworzą się tzw. zakola, nieco później zaczynają wypadać włosy na szczycie głowy - to z kolei nazywane jest tonsurą. Poszczególne etapy zaawansowania zostały sklasyfikowane w ośmiostopniowej skali Hamiltona i co charakteryst czne dla łysienia androgenowego - nawet w najbardziej zaawansowanej postaci, czyli VIII stopniu wg. wspomnianej wcześniej skali, nie dochodzi nigdy do całkowitej utraty włosów - zawsze zostają one na tylnej i bocznych powierzchniach głowy.

Co jest powodem wystąpienia tej choroby?Powody nie są dokładnie sprecyzowane - niewątpliwie bardzo ważną rolę w rozwoju tego łysienia odgrywają predyspozycje genetyczne i wynikająca z nich regulacja przemian hormonalnych w naszym organizmie. W obrębie samych mieszków włosowych androgeny wytwarzane są w znacznych ilościach z dostarczanych tam prekursorów (mieszki włosowe są to te fragmenty skóry, które ściśle otaczają znajdującego się w niej włosa, zapewniając jednocześnie odpowiednie warunki do jego wzrostu i funkcjonowania). Już nasza polska piosenkarka zauważyła, że jest u mężczyzn pewna substancja, którą można o wiele oskarżyć... Ten sam testosteron - odpowiedzialny fizjologicznie m.in. za przyrost masy mięśniowej u mężczyzn, zmianę ich głosu oraz rozwój męskich cech płciowych - i w tym przypadku jest głównym winowajcą. W samych mieszkach włosowych ulega on przekształceniu w dihydrotestosteron, pod wpływem znajdującego się tam enzymu nazywanego 5-alfa-reduktazą. Dihydrotestosteron następnie wpływa na wzrost włosów - stymuluje wzrost zarostu, ale niestety hamuje wzrost włosów w obrębie owłosionej skóry głowy. U osób podatnych na łysienie androgenowe może dochodzić zarówno do zwiększenia stężenia dihydrotestosteronu jak również do zwiększonej odpowiedzi organizmu na jego obecność.

Na czym polega hamowanie wzrostu włosów? W prawidłowych warunkach u człowieka można wyróznić 3 fazy życia włosa - fazę wzrostu, trwającą 4 - 7 lat, następnie fazę spoczynku, kiedy to włos jest już w pełni wykształcony, trwa ona 1 - 2 tygodni, oraz fazę inwolucji (zaniku), trwającą 2 - 4 miesiące, w której włos zaczyna się starzeć. Fazy te nie występują równocześnie we wszystkich włosach, dlatego gdy jedne wypadają, inne w tym czasie rosną, a niektóre ten wzrost już zakończyły. Dihydrotestosteron zmienia czas trwania poszczególnych faz - skraca trwanie fazy wzrostu i jednocześnie przyspiesza on starzenie się włosów, kiedy to dochodzi do ich skracania, stają się one coraz cieńsze, cebulka przemieszcza się stopniowo w kierunku powierzchni skóry i w końcu włos taki wypada. Efektem tych zmian jest nie tylko przyspieszone wypadanie włosów, ale i zaburzone odrastanie nowych - w miejscach, w których doszło do przerzedzenia owłosienia, po pewnym czasie wyrastają rzadkie, drobne włoski, tzw. meszek. Jest to naturalna próba odtworzenia utraconych włosów, skazana niestety z góry na niepowodzenie.

Typowe łysienie męskie jest uwarunkowane genetycznie. Komórki rozrodcze włosa znajdujące się u jego podstawy posiadają kod genetyczny, który z góry określa ich wrażliwość i podatność na działanie hormonu męskiego - testosteronu. Wytwarzany od momentu osiągnięcia dojrzałości płciowej testosteron powoduje, że część mieszków włosowych w pewnych okolicach głowy zaczyna coraz wolniej wytwarzać włosy, stają się one coraz cieńsze, aż do ich zupełnego zaniku, podczas gdy na przykład mieszki na brodzie i pod pachami, pobudzane przez testosteron, dopiero od tego momentu zaczynają wytwarzać dojrzałe włosy.

Ten typowy dla mężczyzn proces łysienia nazywa się w medycynie Alopecia androgenetica i niestety nie znaleziono dotychczas skutecznego środka, który by ten proces zatrzymał albo odwrócił. Bardzo rozmaity przebieg łysienia powoduje, że zarówno już dwudziestolatek jak i mężczyzna pięćdziesięcioletni mogą mieć ostatecznie ukształtowaną łysinę. Jednak wspólną dla obu cechą jest wianuszek włosów z tyłu głowy i nad uszami. Zapis genetyczny powoduje, że włosy te nie są wrażliwe na działanie testosteronu i na tym obszarze do łysienia nie dochodzi. Właśnie wykorzystanie tego zjawiska jest postawą do transplantacji włosów. Zakres typowego łysienia męskiego uwarunkowany jest genetycznie. Kod genetyczny określonej grupy cebulek włosowych powoduje, że od momentu osiągnięcia dojrzałości płciowej reagują one na obecność hormonów męskich i stopniowo przestają wytwarzać włosy. Dotychczas nie znaleziono środka, który by ten proces zatrzymał lub odwrócił. Przeciętnie co trzeci mężczyzna w wieku między 25. a 40. rokiem życia obserwuje łysienie o różnym stopniu nasilenia ... Wśród mężczyzn około 50. roku życia ponad połowa utraciła już włosy (TNS OBOP, 2003). Do niedawna łysienie uważane było za coś naturalnego, z czym nie można lub nie trzeba walczyć. Dziś świadomość dotycząca skali i znaczenia zjawiska jest duża. Wypadanie i utrata włosów stanowią problem i budzą przykre, negatywne emocje u wielu mężczyzn. Coraz więcej z nich decyduje się na leczenie. W klinikach dermatologicznych skupiających specjalistów w zakresie leczenia łysienia androgenowego, tygodniowo każdy z lekarzy przyjmuje od 30 do 40 pacjentów z tym problemem. Na szczęście medycyna nie jest bezradna. Możliwe jest zarówno zapobieganie, jak i leczenie tej dolegliwości.

Jedną z najczęstszych przyczyn zgłaszania się pacjentów do gabinetu dermatologicznego jest tzw. łysienie typu męskiego, czyli androgenowe. Zazwyczaj polega ono na cofaniu się linii włosów na skroniach i czole (powstają tzw. „zakola” w okolicy kątów czołowych i/lub powstawaniu na szczycie głowy okrągłej „łysinki” stopniowo zwiększającej swoje rozmiary. Obie te zmiany zwykle występują równocześnie.

W jaki sposób dochodzi do łysienia typu męskiego? U łysiejących mężczyzn zbyt duża liczba mieszków włosowych przechodzi w stan „uśpienia” (faza telogenu) i przestaje wytwarzać silne włosy ostateczne, zaczyna natomiast produkować słaby meszek, a w końcu prawie niewidoczny puszek. Jednocześnie znajdujące się w mieszkach gruczoły łojowe pracują ze zdwojoną energią, wytwarzając oleistą substancję, wskutek czego skóra w tych miejscach staję się tłusta i lśniąca.

Cały ten mechanizm jest wynikiem złożonych przemian biochemicznych zachodzących w mieszkach. Naukowcy odkryli, że łysienie typu męskiego to cecha wrodzona, zależna od genetycznie uwarunkowanej nadwrażliwości mieszków włosowych okolic głowy na działanie naturalnie występującego związku chemicznego o nazwie dihydrotestosteron (DHT). Mężczyźni z łysieniem typu męskiego mają podwyższony poziom DHT w skórze głowy.

Skutkiem działania DHT jest zmiana stosunku długości fazy anagenu i fazy telogenu. Faza wzrostu zostaje skrócona, a nadmierna część mieszków przechodzi w stan uśpienia.To powoduje powstawanie coraz cieńszych włosów, a w konsekwencji zmianę silnych włosów ostatecznych w delikatny meszek. Ten proces pojawia się u niektórych mężczyzn po 20-tym roku życia i wraz z wiekiem występuje coraz częściej.

Dihydrotestosteron powstaje z głównego hormonu męskiego - testosteronu, docierającego do mieszka włosowego z krążącą krwią. DHT przekształcany jest z testosteronu przez enzym o nazwie 5-alfa-reduktaza. Zablokowanie działania tego enzymu powoduje spadek poziomu DHT w skórze głowy i jak dotychczas jest najbardziej obiecującym i skutecznym pomysłem na zapobieganie łysieniu typu męskiego. Leczenie obejmuje pacjentów z łagodną-umiarkowaną utratą włosów (II-Va według skali Norwood-Hamilton’a).

Łysienie typu męskiego jest najczęstsza postacią łysienia i dotyczy około 60% mężczyzn powyżej 50r.ż. Ten typ łysienia, zwłaszcza jeśli łysienie rozpoczyna się już w wieku 16-20 lat często występuje rodzinnie.
Przyczyny
Wiadomo, że wysoki poziom androgenów we krwi przyczynia się do wzmożonego wypadania włosów i łysienia na głowie, natomiast wpływa pobudzająco na wzrost w innych okolicach. Jednak u większości mężczyzn nie stwierdza się wzrostu poziomu tych hormonów. Uważa się, że łysienie to zależy od nadmiernej wrażliwości mieszków włosowych na androgeny, spowodowane wzrostem aktywności enzymu 5 alfa-reduktazy (odpowiedzialnego za metabolizowanie męskich hormonów płciowych - androgenów, do bardziej aktywnej postaci dihydrotestosteronu). Częste współistnienie łojotoku skóry owłosionej głowy i łysienia potwierdza powyższą teorię (jak bowiem wiadomo androgeny odgrywają zasadniczą role w stymulacji produkcji łoju). Podstawą mechanizmu łysienia jest stopniowe skracanie się okresu anagenu, a wydłużanie telogenu. Dodatkowo nowo rosnące włosy, na miejsce tych, które wypadły, są cieńsze i łatwo wypadają. Z czasem przekształcają się one we włosy typu meszku. Od początku choroby obserwuje się także stopniowy zanik mieszków włosowych i osłabienie ich ukrwienia.

Objawy i przebieg
Przerzedzenie włosów dotyczy głównie kątów czołowych oraz szczytu głowy, podczas gdy na obwodzie skóry owłosionej ilość włosów zmniejsza się nieznacznie.
W zależności od szybkości postępowania zmian wyróżniamy
• postać ciężką - rozpoczynającą się w wieku 16-18 lat i szybko postępuje
• postać średnio ciężką - rozpoczynającą się w wieku 20-23 lat
• postać lekką - rozpoczynająca się ok. 40 r.ż.